KILLIFISH

Bu guruba giren balıkların çogu çok renklidirler, hatta diyebilirimki bazıları deniz balıklarına bile tas çıkarıcak güzelliktedir.

Bugüne kadar 30 kusur tur yıllık balık ürettim. Yıllık balıklar Cryprinodontidae ailesinden gelirler. Bu yazimda bahsedecegim balıkların çogu bütün dünyada sadece latince isimleriyle tanınıyor. Bunun sebeplerinde biri çogu cinsin sadece ve sadece sizin ve benim gibi akvaryum severler tarafından üretilmesidir. Akvaryumcularda hemen hemen hiç rastlanmayan bu balıklar genellikle dogadan amator akvaryum severler ve bu cinsler üzerinde çalısan bilim adamlari tarafindan toplanir ve bu kisilerin bu balıkları üretmesiyle diger akvaryum severlere dagitilir. Büyük akvaryum baligi üreticilerinin yıllık balıklarla ugrasmamasinin nedeni bu baliklarin çogu diger balıklar gibi bir anda yüzlerce degil az sayida yumurta yumurtlaması. Günde bir iki yumurta ile 30 yumurta arası ürerler.

Peki bu baliklara neden 'Yillik Balik' deniliyor? Bunun sebebi bu guruba giren bazi cinslerin dogada sadece bir yil veya daha az bir süre yasamalaridir. Bu baliklarin ingilizce ismi 'Killifish'dir. Bu kelimeyi inceledigimizde, ilk soz 'killi-' Hollandaca'da (Dutch) küçük su birikintisi/havuz anlaminda, '-fish' ise balik anlamindadir. Yani bu baliklarin ingilizce ismi bize dogada bu balıkların nerelerde bulunduklarina dair ip ucu vermektedir. Bu guruba giren baliklarin çogu dogada küçük su birikintiler, gölcük ve ırmaklardan gelirler, fakat bazi cinsler büyük göllerdede bulunurlar.

Peki bu balıklarin bazıları neden dogada bir seneden az bir sure yasamaktalar? Bu soruyu cevaplamadan önce yillik baliklari iki guruba ayirmak gerekir; dipte üreyenler ve bitkilerde üreyenler olarak.

Dipte Ureyenler aslinda esas yıllık balıklardır. Bu guruba giren baliklarin hemen hepsi dogada bir yil kadar yasarlar. Bunun sebebi önceden belirttigim gibi bu balıklarin kücük su birikintilerinde yasamalaridir. Kurak mevsimde bu baliklarin yasadiklari su birikintileri kurur, ve dolayisiyla buralarda yasayan bütün baliklar ölürler. Dipte üreyenler bu zor kosullarda nesillerini koruyabilmek icin inanilmaz bir üreme sistemi gelistirmislerdir. Bu guruptaki baliklar yumurtalarini yasadiklari su birikintilerinin dibindeki çamur ve çürüyen bitki parcalarinin içine gömerler. Bu su birikintileri kuruyup bütün baliklar öldügünde topragin birkac santimetre altindaki bu yumurtalar bir nevi 'kis uykusu' misali bir bekleme sürecine girerler. Birkac ay sonra yagmurlar tekrar geldiginde bu su birikintileri su ile dolmaya baslar, yavrular yumurtadan çikip gelisir ve kendilerinden önceki ana-babalari gibi yumurtalarini suyun dibine gömerler. Akvaryumlarda dipte üreyenler iki hatta üç sene kadar yasayabilirler.

Dipte üreyenler dogada Güney Amerika'da ve Afrika'da bulunurlar.

Bitkilerde Ureyenler, dogada daha sabit sulardan gelirler. Isimin belirtigi gibi yumurtalarini ince çok yaprakli bitkilerin üzerlerine birakirlar. Yumurtalar 10 ila 14 gun arasinda gelisir ve yavrular çikarlar. Bu guruptan baliklar Güney ve Küzey Amerika, Afrika, Asya ve Avrupa'dan gelirler. Avrupa ve Asya; evet tahmin ettiginiz gibi bu baliklar Türkiye'deki su yollarindada bulunurlar. Türkiye'de bulunan yillik baliklar Aphanius cinsindendirler. Bildigim kadariyla Türkiye'de yasayan yıllık balıklari asagiya siraladim:

Aphanius anatoliae anatoliae (Liedenfrost, 1912) Aksaray ve Pinarbasi'ndan
Aphanius anatoliae splendens (Kosswig ve Sözer, 1945) Salda Gölü
Aphanius anatoliae sureyanus (Neu, 1935) Burdur Gölü
Aphanius anatoliae transgreidens (Ermin, 1946) Akpinar, Acigöl
Aphanius (Kosswigichthys) asquamatus (Sözer, 1942) Hazer Gölü
Aphanius chantrei (Gaillard, 1895) Karpuzatan, Kayseri'nin 10km kuzeyi, Kirkgöz, Soysali
Aphanius mento (Heckel ve Russenger, 1843) Güney Türkiye

Aphanius anatoliae bazen Aphanius burduricus olarakta geciyor.